Όλοι μοιάζουμε με έναν ηθοποιό

“Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες διαφέρουν λιγότερο ή περισσότερο μεταξύ τους· όλες οι δυστυχισμένες οικογένειες, άλλες λιγότερο και άλλες περισσότερο, μοιάζουν, λέει ένας μεγάλος ρώσος συγγραφέας στην αρχή ενός περίφημου μυθιστορήματος”.

Έτσι αρχίζει ένα άλλο μυθιστόρημα ενός άλλου συγγραφέα –Ρώσου που κατέληξε Αμερικανός–, η Άντα του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ. Βέβαια, ο πρώτος ρώσος συγγραφέας, δηλαδή ο Λέων Τολστόι, στο περίφημο μυθιστόρημά του, την Άννα Καρένινα, λέει ακριβώς το αντίθετο. Οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν· κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με το δικό της τρόπο.

Αυτές τις δύο φράσεις σκέφτομαι τις τελευταίες μέρες, εποχή εκκαθαρίσεων. Ανασκουμπωμένη μπροστά σε ξεκοιλιασμένες συρταριέρες, ξεδιαλέγω χαρτιά και άλλα διάφορα. Τα μισά στο πυρ το εξώτερο, τα άλλα μισά τακτοποιημένα μέσα σε φακέλους με δύο λέξεις απέξω για να θυμάμαι τι περιέχουν, οι φάκελοι. Τα ίδια σκέφτομαι μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή αδειάζοντας το πολλάκις συμπιεσμένο mailbox από μέιλ που έχουν συσσωρευτεί τα τελευταία χρόνια. Σκέφτομαι τις δύο φράσεις, την πρώτη του Ναμπόκοφ, τη δεύτερη του Τολστόι, αν και δεν σκέφτομαι ακριβώς οικογένειες. Διαβάζω επιστολές που δεν παραδόθηκαν, κι άλλες που παραδόθηκαν, σε μένα εν προκειμένω, μέιλ που έστειλα και μέιλ που μου έστειλαν, ημερολογιακές καταγραφές. Και καταλήγω απολύτως ναμποκοφική.

Γιατί ίδια ή παρόμοια είναι τα δυσάρεστα, οι δυσκολίες, οι μομφές, τα παράπονα, οι προδοσίες, τα βάσανα. Μοιάζουν αφόρητα μεταξύ τους, καμιά φορά διαβάζοντας μπερδεύομαι ή ξεχνώ τον παραλήπτη, τον αποστολέα ή την αφορμή τους.

Αντίθετα αυτά που δεν μοιάζουν καθόλου είναι οι χαρές, οι απολαύσεις, τα τρυφερά αισθήματα, το ζωντανό και αμοιβαίο πάθος, η ηδονή, η ευτυχία.

 Παράδοξο στην πρώτη ματιά, κι όμως ανακαλύπτω πως οι λύπες είναι λίγο πολύ παρόμοιες, τα προβλήματα εντέλει επαναλαμβάνονται, η γκρίνια και οι κατηγορίες βγαίνουν από φωτοτυπικό μηχάνημα. Το πολύ πολύ να χωρίζονται σε λίγες, βασικές, κατηγορίες.

Κάθε στιγμή ευτυχίας, ευδαιμονίας ή απόλαυσης είναι ξεχωριστή, ανεπανάληπτη, λάμπει καινούργια και απαστράπτουσα, κι όταν την έχω μοιραστεί με κάποιον, τον καθρεφτίζει απόλυτα, αποκλείει τη σύγχυση, φέρει πάνω της χαραγμένο το όνομά του.

Δίκιο έχει ο Ναμπόκοφ λοιπόν: δυστυχούμε επαναλαμβανόμενοι, αλλά η ευτυχία είναι πρωτότυπη, απαιτεί τόλμη και επινοητικότητα, κάθε φορά κατακτάται με το δικό της μοναδικό τρόπο.

Το δράμα αρχίζει από το πρωί, πριν καλά καλά ανοίξω τα μάτια μου. Το ξυπνητήρι χτυπάει καθημερινά στις οκτώμισι, αυτό είναι μια ειλημμένη πλην άχρηστη απόφαση. Πρέπει να αποφασίσω αν θα ανοίξω τα μάτια μου υπακούοντας στο κάλεσμα ή όχι. Συνήθως αποφασίζω όχι. Αυτή η πρώτη απόφαση πρέπει να επαναληφθεί δυο τρεις φορές, αφού το ξυπνητήρι του κινητού χτυπάει κάθε τέταρτο για τα επόμενα τρία τέταρτα. Εκτός κι αν πάρω την πιο ριζική απόφαση να κλείσω το κινητό. Κάποια στιγμή αποφασίζω επιτέλους να σηκωθώ. Νέες αποφάσεις περιμένουν. Θα βγω έξω να ασχοληθώ με κάποια από τα τρέχοντα που πάντα εκκρεμούν (τράπεζες, ψώνια, λογαριασμοί) ή θα ανοίξω κατευθείαν τον υπολογιστή και θα ξεκινήσω δουλειά; Και θα ξεκινήσω δουλειά ή θα χαζέψω πρώτα στο ίντερνετ, ρίχνοντας μια ματιά σε εφημερίδες και μπλογκ;

Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα λοιπόν. Μην έχοντας μια κανονική δουλειά με ωράριο, χωρίς σχέση αυτή την περίοδο, ζώντας μόνη και χωρίς ιδιαίτερες υποχρεώσεις, πρέπει ανά πάσα στιγμή να παίρνω μόνη μου άπειρες αποφάσεις. Πρωινό ή μεσημεριανό ξύπνημα, μαγείρεμα ή delivery, εξωτερικές δουλειές ή μετάφραση;

Και αν αρχίσω τη μετάφραση, ιδού εισέρχομαι στο κατεξοχήν βασίλειο των αποφάσεων. Σε κάθε πρόταση, σε κάθε λέξη παραφυλάει η στιγμή της απόφασης. Πολλά συνώνυμα, διάφορες εκδοχές σύνταξης. Το δράμα συνεχίζεται…

Είμαι ένας αναποφάσιστος άνθρωπος. Και έχω επιλέξει να ζω με έναν τρόπο που μου επιβάλλει να επινοώ κάθε μέρα το πρόγραμμά μου, να αποφασίζω διαρκώς για τα πιο απλά πράγματα. Θα μου πει κανείς, σιγά τα λάχανα, άλλοι παίρνουν στ’ αλήθεια σημαντικές αποφάσεις, απ’ τις οποίες εξαρτώνται ολόκληροι λαοί, έστω εκατοντάδες άνθρωποι, κι εσύ γκρινιάζεις που πρέπει να αποφασίσεις αν θα φας πίτσα ή θα μαγειρέψεις μπριάμ; Ναι, μόνο που αυτοί που αποφασίζουν για λαούς ολόκληρους, έχουν και τα αντίστοιχα ανταλλάγματα, και είναι βέβαιο πως δεν αποφασίζουν για το μπριάμ ή το φιλέτο τους…

Τέλος πάντων, αυτό για το οποίο μιλώ είναι αυτό το υποστηρικτικό πλαίσιο, το δίχτυ ασφαλείας που προστατεύει τη ζωή των περισσότερων ανθρώπων γύρω μου. Αυτών που το βράδυ στο μπαρ λένε «πρέπει να φύγω γιατί έχω πρωινό ξύπνημα αύριο» και «πόσο σε ζηλεύω που δεν έχεις ωράριο»… Αλλά φυσικά ήθελα πάντα να αποφασίζω εγώ για τη ζωή μου, να μην αποφασίζουν άλλοι, να κάνω ό,τι θέλω και τα σχετικά. Κι έτσι ξεκινάω κάθε πρωί με το τραγικό δίλημμα «ανταποκρίνομαι στο ξυπνητήρι ή όχι;»… Για να συνεχίσω με μια σειρά άλλα, μαγείρεμα ή ψωμοτύρι, πρωινός ή απογευματινός καφές με κάποιο φίλο, έξοδος το βράδυ ή διάβασμα στο σπίτι, έξοδος με φίλους ή με κάποιον υποψήφιο εραστή; Να γράψω στο μπλογκ σήμερα ή αύριο, για το χι θέμα ή για το ψι; Και ούτω καθεξής…

Καμιά φορά ονειρεύομαι τη μέρα που δεν θα έπρεπε να πάρω καμία απόφαση, ή έστω τις λιγότερες δυνατές αποφάσεις… Που θα ένιωθα από κάτω μου το προστατευτικό δίχτυ ενός προγράμματος. Όμως οι μέρες που δεν παίρνω αποφάσεις συχνά κυλάνε μέχρι το απόγευμα στο κρεβάτι μου, διαβάζοντας βιβλία που σέρνονται εκεί γύρω… ή στην οθόνη του υπολογιστή χαζεύοντας στο ίντερνετ, διατρέχοντας ιστολόγια κι εφημερίδες ή παίζοντας πασιέντζες… Η πασιέντζα άλλωστε είναι η πλήρης απεμπόληση του δικαιώματος της απόφασης… Να μη μιλήσω για την ενοχή, την ενοχή της απόφασης (πάλι έχασες την ώρα σου, πάλι πίτσα τρως, πού τον βρήκες αυτό τον τύπο πάλι;) ή της μη απόφασης (άλλη μια χαμένη μέρα, πέρασε από μπροστά σου η ευκαιρία και την έχασες, είσαι αναποφάσιστη)… Υπάρχουν βέβαια και αποφάσεις που τις χαίρομαι… Αλλά αμέσως μετά έρχεται η ώρα της επόμενης απόφασης και τα πράγματα ξεκινάνε πάλι από την αρχή.

Από την άλλη όποτε αποφάσισα ή όποτε οι συνθήκες μού επέβαλλαν αυτό το δίχτυ ασφαλείας του προγράμματος, το αντιμετώπισα στην αρχή σαν ένα ευχάριστο διάλειμμα και πολύ γρήγορα ήθελα να το βάλω στα πόδια και να γυρίσω στο σπίτι μου και στην καθημερινή απόφαση του αν θα σηκωθώ από το κρεβάτι ή θα κλείσω απλώς το ξυπνητήρι… Μυστήριο τραίνο είμαι… Απόλυτα αναποφάσιστη, έχω διαλέξει να ζω τη ζωή των διαρκών αποφάσεων…